УЛАМЖЛАЛТ ХАРИЛЦААНЫ ШИНЭ ЭРМЭЛЗЭЛ
2011 оны 3 сарын 21 [Уншсан тоо: 37800]
-УИХ-ЫН ДАРГА Д.ДЭМБЭРЭЛИЙН ФРАНЦ УЛСАД ХИЙСЭН  АЙЛЧЛАЛЫН ТЭМДЭГЛЭЛ- 

УИХ-ын дарга Д.Дэм­бэ­рэл энэ сарын 13-17-ны өдрүүдэд БНФУ-д аж­лын айлчлал хийгээд ир­лээ. Багийн бүрэлдэхүүн цомхон хэдий ч УИХ дахь Монгол-Францын бүлгийн дарга Ц.Батбаяр, гишүүн Ө.Энхтүвшин, С.Оюун, С.Эрдэнэ нарын турш­лагатай парламентчид багтсан байв. Мөн энэ удаагийн спикерийн айлч­лалын багт Ховд аймгийн Булган сумын Засаг дарга С.Баярсайхан багтсан нь ихээхэн учиртай байжээ. Ер нь сүүлийн үед манай төр засгийн тэргүүнүүд гадаад айлчлалдаа аль нэг албаны хүмүүс да­гуулж явахаасаа илүүтэй “сонин содон” хүмүүсийг зочин төлөөлөгчөөр авч явдаг уламжлалтай бо­лоод байгаа. Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж Японд айлч­лахдаа жүдо бөхөөр олим­под аваргалсан Н.Түв­шинбаярыг, Швей­царьт ОУОХ-ны төв офисст очихдоо пара­лимпийн аварга Д.Баа­тар­жавыг дагуулж явж байх жишээтэй. Харин С.Баярсайханы засагла­даг баруун Алтайн буйд­хан сум нь Францын Руб­рук хэмээх нэгэн сумтай эгч дүүсийн барилд­ла­га­тай ажээ. Хоёр улсын харилцаа хэр сайн бай­гаагийн илрэл нь дарга нар, Ерөнхийлөгч нарын уулзалтуудаас гадна эн­гийн иргэдийн дотносол, нэг нэгийнхээ соёл ахуйг хэр мэддэгээр хэмжигдэх нь мэдээж.

Рубрук жижигхэн тос­гон. Францын хойд хэсэгт Бельгитэй залгах шахам оршдог. Угаасаа эндхийн­хэн фландерүүд гэдгээрээ элэг нэгтэй юм билээ. Ев­ро­пын түүхийн гол хуудас болон үлдсэн Флан­де­рийн газар нутаг өдгөө Бельги, Нидерланд, Фран­цад ху­ваагджээ. Гэх­дээ тэр ха­вийнхан Флан­дерийн уламжлал, ёс дэг, хоол хүнсээрээ нэг байж чад­даг. Рубрукийн хүн ам 900 орчим. Францын “таг хө­дөө”-г харуулъя гэвэл тэнд л очиход болох газар. Тэнд Монголыг гэсэн чин сэтгэлтэй хүмүүс амьдар­даг.

Өнөөдөр хоёр улсын харилцааг хамгийн нэгж хэсэгт нь үзүүлнэ гэвэл яах аргагүй Францаас 300 орчим км-т орших тэрхүү тосгоныг л зорьж таарна.

Тэр ч утгаараа УИХ-ын дарга Д.Дэмбэрэл түү­нийг дагалдан яваа ба­гийнхан Рубрукт хүрч оч­сон билээ. Бас Францын Сенатын гишүүн, Сенат дахь Франц Монголын найрамдлын бүлгийн дарга Жан-Рене Лөсөрф болон Сенат, Үндэсний ассамблейн Франц Мон­голын найрамдлын бүл­гийн хоёр дэд дарга Франц дахь бяцхан мон­голжуу хүрээнд очиж спи­керт бараалхсан.

Рубрукийг Францын “бяцхан Монгол” гэхэд хилсдэхгүй. Тэнд Монго­лыг гэсэн сэтгэлтэй, мон­гол ахуй, монгол наад­маар өвчилсөн тийм гэгээ­хэн хүмүүс амьдардаг юм. Рубрук гэсэн нэр мон­гол­чуудад тун ч ойрхон байж таарна. Францын ван Лю­до­викийн зараалаар 1253 онд Их Монгол гү­рэнд аялан ирсэн хувраг Вилгельм (1215-1295)  Рубрук нутгийн хүн бай­сан. Тиймээс ч бид энэ нэрийг “Их Монгол Улсад аялсан тэмдэглэл”-ийг бичсэн В.Рубрук хэмээн танимхайран мэддэг би­лээ. Чингэс хааны ач хүү Мөнх төр барьж, Их Мон­гол улам бүр хүчирхэгжин мандаж байсан тэр цаг ахуйд Рубрукийн Вил­гельм, Крелоногийн Бар­толеомо нар Конс­тан­тин­полиос Хархорумыг чиг­лэн хөдөлсөн гэдэг. Явган хийгээд мориор 16 мянган км замыг туулж, Үрэмчээс Монголд хөл тавьсан нь одоогийн Ховд аймгийн Булган сумын нутаг юм байна. Тийм ч учраас Ховд аймгийн Булган су­мынхантай эднийхэн 1994 онд эгч дүүсийн ба­рилдлагатай болсон ажээ. Үнэндээ эл түүхийг мэ­дэхгүй байхдаа Д.Дэм­бэ­рэл даргыг тойргоосоо нэг сумын засаг даргыг л да­гуулаад явж байгаа юм байна гэж бодож байснаа нуух юун. Харин үнэн хэ­рэгтээ Рубрукийнхны хү­сэл захиалгаар, хоёр ул­сын харилцааны энгийн боловч нот баталгаа нь тэр байсан учраас С.Баяр­сайхан ах багт маань багтсан хэрэг байж.

С.Баярсайхан засаг даргатай зиндаа нэг Руб­рукийн засаг дарга хатаг­тай Кристин Дэвюльдер гэж жинхэнэ улаа бу­тар­сан хацартай фландер эмэгтэй биднийг угтан авав. Гурван жилийн өмнө Рубрукийн мэрээр сон­гогд­сон аж. Тэрбээр Руб­рукт парламентын за­саг­лалтай Монгол ул­сын спи­кер ирж байгаад хяз­гаар­гүй баярлаж бай­гаагаа илэрхийлж бай­лаа. Мөн сүүлийн 17 жи­лийн хуга­цаанд шефлэн ажиллаж байгаа Булган сумаас төлөөлөл авчир­санд нь баярлаж байгаа­гаа хэлсэн юм. Харин Д.Дэмбэрэл дарга “Одоо та бүхэн өөрс­дөө Булган суманд очих боллоо доо” гээд хөнгөн хошигноод авч байгаа харагдсан. Үнэ­хээр ч тэднийхний хэлж байгаачлан Францын ард түмэнд Монголын соёлыг түгээдэг газар нь Рубрук тосгон. Тэнд ажилладаг Рубрук нийгэмлэг билээ. Уг нийгэмлэгийн дарга Эрик хэмээх халзан эр Монголтой холбоотой бүх юманд хичээнгүйлэн зүт­гэдэг.

УИХ-ын даргыг тос­гонд нь зочлох сургаар Рубрук нийгэм­лэ­гийнх­нээс гадна хавь ойрд байх Монголд элэгтэй бүхий л франц иргэд цугларчээ. Тэд Парисаас буйд энэхүү тосгонд Монголын Их Хур­лын дарга хэрэг зориг болгон ирсэн нь хоёр ор­ны харилцаанд нэгэн ша­тыг нэмж байгаа хэрэг хэмээн хэлж байсан юм. 1996 онд анхны Ерөнхий­лөгч П.Очирбат уг тосгонд зочилж, Рубрукийн му­зейд очиж байжээ.

Харин Их Хурлын даргыг ирсэнд хөөрсөн уугуул тосгоныхон музейн аль ханандаа Д.Дэмбэрэл даргыг зочилсон тухай дурсамжаа хадах вэ гээд өөр хоорондоо ярьж байгаа харагдсан.

Жижиг боловч сэтгэл шингэсэн нь илт энэхүү Рубрукийн гэр музейд гурван жилийн өмнө ирэх тохиол таарч байсан юм. Рубрукийн аял­сан зам мөрийг харуулахаас гадна энэ музейн гол онцлог нь монгол гэдэг үндэстний тухай таниулах зорилготой. Монгол дээл хувцас, бас нялх хүүхдийн хантааз, жижиг­рүүлсэн монгол гэр гээд француу­дад дэндүү содон санагдах зураг хөрөг тэнд бий. Улбар эмжээртэй цэнхэр хантааз өмнө ирэхэд ямар байсан яг л тэр янзаараа, цэмций­тэл индүүдлэгтэй харагдаж байх юм. Гэхдээ өнгө нь ганджээ. 2008 онд Францад Элчин сайдаар сууж байсан Р.Алтангэрэл сайд сэтгүүлч хүмүүс энэ тосгонд заавал очиж үзэх хэрэгтэй гэсээр дагуулж ирж байж билээ. Тэр үеийн үзмэрүүд нэмэг­дэж гавиагүй ч эмх цэгцтэй, үнэ цэнэтэй хэвээрээ байгааг харахад монголчууд энэ тосгоныг ах дүү гэсэн нэрээр багагүй торгодог ч өөрсдөө нэмэрлэж хандивлах нь татуу улсууд юм даа гэж өөрсдийгөө буруутгамаар санагдаж байв. Бас хөөрөгний даалин боловч аваад ирэхгүй яав гэж өөрийгөө зэмлэх бодол төрсөн.

Тэр ч оюутны тэтгэлэг, энэ ч арга хэмжээний хандив гээд тэднээс мөнгийг бол манайхан татдаг л юм билээ. Ховдын Булган суманд гэхэд хамгийн сүүлд сургуулийн дотуур байранд тусламж дэмжлэг өгсөн гэсэн. Энэ музейнхэнд малын шагай ч гэсэн багадахгүй чухал үзмэр болно.

Тэнд эрэгтэй, эмэгтэй хүний дээлийг дэлгүүрийн хуванцар өл­гүүрт өмсгөн тавьсан байгаа нь багагүй яриа дагуулсан юм. БНФУ-д суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд Ш.Алтангэрэл Бельгиэс эрхэм спикерт хүндэтгэл үзүүлэхээр ирсэн хөрш Элчин сайд А.Баттө­рийн дээл болохыг онцолж, харин С.Эрдэнэ гишүүн “Эрхэм Элчин сайд ямар тааруу дээлтэй байгаа вэ” гээд А.Баттөр сайдыг явуулж байна лээ. Уг музейн гол үзмэр болсон эрэгтэй, эмэгтэй хүний хоёр дээлийг музейд бэлэглэх үзмэр­гүй­дээ бантахдаа А.Баттөр сайд дээ­лээ эхнэрийнхтэйгээ өгсөн гэх. Ямартай ч монголоор “өвчил­сөн” франц хүмүүст тэр дээл ихээхэн мэдээллийг өгөх нь дамжиггүй. УИХ-ын дарга Д.Дэмбэрэлийн гэргий М.Долгорсүрэн гуай үндэсний дээл хувцсаараа их гоёдог юм билээ. Биднийг явахын урьд өдөр Элчин сайд Ш.Алтангэрэлд өөрийнхөө өмсч явсан улаан хүрэн торгон хантаазыг Рубрукийн музейд зо­риу­лан өгөөрэй гэж байсан. Гандуу цэнхэр хантаазтай тэдний хамгийн гол үзмэр тэр болох байх даа. Бас дараа дараагийн зочдод нэгэн шинэ уламжлалыг тогтоож ч таарах биз.

Элчин сайд Ш.Алтангэрэл саяв­тар Вилгельм Рубруктай Монгол нутагт ирсэн Бартолеомо Крело­ногийн төрсөн газар Крелонод очихоор зориуд Италийг зорьсон гэдгээ ярьж байлаа. Католик ша­шинтны хатуу дэг жаягаар хувраг хүмүүс туйлын ядуу байх ёстой гэдгээ батлан хуруу нь гарсан улавч өмсдөг байж. Тийм гуталтай холын орныг зорьсон хоёр ламыг жавар тасхийсэн Монголын өвөл тун ха­туухан угтсан ажээ. Аль аль нь хөлөө хөлдөөж, хөөрхий итали лам холын Монгол гүрэнд ясаа тавьсан байна. Харин Рубрук тосгоны  Вил­гельм нутгаадаа буцаж ном бичиж үлдээсэн нь түүхээ мэдэхгүй бидэнд чиглүүлэгч од болж өгсөн билээ. УИХ-ын дарга ч Вилгельмийн ном монголчууд түүхээ мэдэх нэг зүг чиг нь болж байдаг гэдгийг онцолж байсан. Их хурлын даргыг ирэх сургаар тэнд Монголыг гэсэн чин сэтгэлтэй францчууд цугларсан байсныг дээр хэлсэн. Тэдний нэг Лилийн их сургуулийн профессор Ален Дежакийг монголчууд андах­гүй. Монголч эрдэмтэн тэрбээр энэ өдөр хэлмэрчийн үүргийг гойд гүй­цэтгэв. Бас монгол эхнэртэй Рене Бури хэмээх эр ойролцоо хотоос Рубрукийг зорин иржээ. Тэрбээр “SUGJE” буюу “Сайн үйлсийн жим Европод” гэсэн байгууллага бай­гуулж, монголчуудад тусалсаар иржээ. Өөрөө Парисын тээврийн газрын удирдлагын багийг хянах газарт санхүүгийн зөвлөхөөр ажил­ладаг аж. Сөүл, Өмнөд Африкт метроны төсөл дээр ажиллаж бай­сан өндөр горзгор франц эр мон­голчуудад ч энэ тал дээр туслах бүрэн боломжтой гэх. Мөн тэнд цугларсан хүмүүс дундаас нэгэн эрийг онцлон хэлэхээс аргагүй. Дүр төрхийн хувьд эрэлхэг цэрэг Швейк л нэг ийм байсан даа хэмээн бо­дог­­дуу­лах мань эр Рубрук дахь монгол наадмын гол зохион бай­гуулагч.

“Улаанбаатарт наадам долду­гаар сарын 11-нд болдог бол бид наадмаа 17-24-ний хооронд хийдэг юм” гэж тэр сонирхууллаа. Нут­гийнхаа лам хөгшин болох Вил­гельм Рубрукийн номноос анх мон­голчууд наадам хийдэг тухай унш­сан гэнэ. Дараа нь нэг сэтгүүлээс наадмын тухай зураг харжээ. Тэгээд л улаан хацартай, бүдүүн эр тос­гондоо Монгол наадам хийхээр шийдсэн байна. Угаасаа энэ хүний талаар урьд нь ирэхдээ сонсч байсан хэдий ч үг сольж байсангүй. Тухайн үед наадмаар монгол дээл малгай өмсч, морь унаад явдаг, магадгүй өөрийгөө монгол гэж боддог нэгэн эр бий гэсэн түүний талаархи хөгжилтэй яриаг сонсч байсан билээ. Харин тэрхүү хөгжил­тэй эртэй энэ удаа тухлан ярилц­лаа. Жил бүр наадам хийж, монгол соёл ахуйг тэндхийнхээ хүмүүст танилцуулах хүсэлтэй байдаг гэнэ. Франц дахь анхны наадмаа 2007 онд хийжээ. Жил бүр үзэгчид нэмэг­дэж, Бельгид амьдардаг монголчууд ч олноороо ирдэг болсон байна. 2009 онд тэндээс автобустай мянга шахам хүн ирсэн гэж байгаа. Тэр наадам хийхийн тулд эрийн гурван наадмыг заавал байлгах ёстой гэж хатуу боджээ. Ингээд морин той­руул­гаас морь олж, спорт клубээс нум сум авсан аж. Гэвч нэг асуудал боссон нь бөх олдохгүй явдал байв. Харин ярьж байгаад элчингийн жолоочийг бас Бельгиэс нэг монгол залуу ирснээр хоёр бөхтэй болж эрийн гурван наадамтай монгол цэнгүүнийг хийсэн түүхтэй гэнэ. Одоо нэмэгдээд шагайн харваа ч хийдэг болсон аж.

Эрэлхэг Швейк шиг эрийг Ми­шель Дескот гэдэг юм билээ. Дескот гуай наадмынхаа хамгийн гол юмыг нь хийдэг гэдгээ надад сонир­хуу­лаад авав. Тэр нь хорхог. Ах өнгөрсөн жил гэхэд 50 кг хонины мах, 40 кг лууван, 75 кг төмс, 10 кг сонгиноор хорхогоо хийжээ. Порц энэ тэр нь тун давгүй гэсэн. Нэг порцоо 10 еврогоор зардаг, тэгж байж л наадмаа хийж, хөгжимчин энэ тэрээ хөлсөлдөг юм шүү гэж учирласан. Тэр ер нь тун хөгжилтэй хүн. Хэдэн хүүхэдтэй вэ гэхэд “Тав” хэмээн хариулснаа “Бүгд эхнэрийн хүүхдүүд” гэлээ. Бидэнд хэлмэр­чилж байсан Ален Дежак багш бид хоёр ч тэр хооронд “Өө, хөөрхий” гэлцээд авав. Гэтэл 1968 оноос хойш амьдарч байгаа түүний эхнэр өөртэй нь адил Дескот овогтой байжээ. Тэгснээр нөхрийнхөө ов­гийг авсан ч охин цагийнхаа Дескот овог нь хэвээрээ байгаа учир мань Мишель ийн хошигносон нь тэр ажээ. Удахгүй наадам болно. Дес­кот гуай Монголоос 250 евро өгч захиж авахуулсан монгол дээл, малгай, ээтэн гутлаа өмсөөд морио унаад тосгоноороо явах байх даа. Ямартай ч өөрийнх нь тухай бичсэн нийтлэлээ өгч явуулна гэж түүнд амласнаараа явуулна аа.

Манай элчин сайдын яамныхан Ховдын Булганы засаг дарга С.Баяр­сайхантай э-мэйлээр хол­бог­дох гээд интернэтгүй  учраас утсаар ярьсан гэж байсан. Булган сумын “эгч” Рубрукийнхан ч ялгаагүй бололтой. Дескот гуайг э-мэйл хаягаа өгчих, нийтлэлээ онлайнаар явуулчихна гэхэд интернэт ашигла­даггүй гэж байна лээ. Талын Монго­лын тухай тэнгэрийн орны тухай ярьж байгаа мэт санадаг тийм л хүмүүс Францын Рубрукт амьдардаг ажээ. Рубрукийн засаг дарга Крис­тин Дэвюльдер, Ховдын Булганы засаг дарга С.Баярсайхан нарт уг нь аминчилж ярих зүйлс их байгаа бололтой. Даанч хэлний бэрхшээл тэдэнд багагүй түвэг учруулсан. Хатагтай Кристин Дэвюльдерийн санааг зовоож байгаа зүйл бол тосгонд төрөлт тун бага гэнэ. Жилд 15 шинэ хүн мэндэлдэг аж. Харин Булганд 300 илүү гардаг. Тэгэхээр Булганы хүн ам 10 мянга, Руб­ру­кийнх 900 гээд бодоод шилжүүлээд үзлээ ч Ховдын Булганд нөхөн үржихүй үзүүлэлт дахин өндөр байгаад байгаа юм. С.Баярсайхан даргаас “Та хатагтай Кристинд юу гэж зөвлөх байсан бэ” гэж асуухад “Цахилгааныг нь тасал гэж хэлэх байсан” гээд биднийгээ инээлгээд авав. Үнэндээ ч алс хязгаарын Булган сумынхан саяхнаас л байн­гын гэрэл цахилгаантай болж бай­гаа юм гэсэн. Ерэн хоёр, гурван онд хойноос авдаг байсан цахилгаан тасалдахад дараагийн нэг хоёр жилээс нь төрөлт эрс нэмэгдсэн гэх юм билээ.

Эрхэм спикерт хүндэтгэл үзүү­лэн Парисаас хөдөөний буйд тос­гон руу довтолгон ирсэн сенатын гишүүд ч “Бид энд тал талаас цугларан уулзах хувь ерөөлтэй байжээ” гэж байсан нь оргүй үг биш. Тэр хол замыг явган нүцгэн туулж Монгол орныг зорин ирсэн хувраг  Вилгельм Рубрукийн гаргасан зам мөрийг улам бүр тодосгоход энэ удаагийн айлчлал үнэтэй хувь нэмэр оруулсан нь мадаггүй.

Үргэлжлэл бий
"Монголын шилдэг нийтлэлчдийн клуб" танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй.
Нийтлэлийн архив