С.Оюун: Том зорилгоо харахгүй, дотроо муудалцвал онигоо л болно биз дээ
2011 оны 2 сарын 25 [Уншсан тоо: 38521]
ИЗН-д МНН нэгдэх тухай гэрээ үзэглээд удал­гүй МНН-ын хэсэг хүмүүс намын дарга Д.Энх­батыг гишүүдийн­хээ саналыг харгалзал­гүй шийдвэр гаргалаа хэ­мээн буруут­ган намаас хөөснөө мэ­дэгдсэн. Мөн онц их хур­лаа хурал­дуулж өөр намд нэгдэх тог­тоолыг хүчин­гүйд тооц­сон бол намын одоогийн удирдлагууд нь уг хурлыг хүчин төгөлдөр биш хэмээж байгаа билээ. Ногоон намынхан ийнхүү гэдсэндээ хөлөө жийлцэж байгааг уг нэгдлийг хүлээн зөвшөөрч, гэрээн дээр гарын үсэг зураад байгаа ИЗН хэрхэн үзэж байгаа бол. Энэ талаар ИЗН-ын дарга, УИХ-ын гишүүн С.Оюунаас тодрууллаа.

-Сүүлийн үед шуу­гиан дагуулаад байгаа Ногоон нам танайд нэг­дэх болсон асуудал ер нь хэзээнээс эхтэй юм бэ. Энэ талаар юуны өмнө асуумаар санаг­даж байна?

-Энэ асуудал өнгөр­сөн хавраас эхэлсэн юм. Ногоон нам бидэнд нэгдэж нийлэх талаараа эхэлж санал тавьж, бид ч үүнд маш нухацтай хандсан. Нэлээд ч хаширласан.

 2000 оны сонгуулийн дараа ардчилсан чигийн намууд ердөө дөрөвхөн суудалтай хоцорсон тэр үеийг хүмүүс санаж л бай­гаа байх. Тэр үеэс би хувьдаа намууд нэгдэж нийлэхээс өөр гарц байх­гүй гэж үздэг болсон. Тэр үед ч, одоо ч сонгуулийн тогтолцоо ганц, хоёрхон том намыг дэмждэг, жиж­гүүдэд халтай тийм тогтол­цоо байгаа шүү дээ. Ма­най тогтолцоо намуудыг нэгдэж, нийлэ­хээс арга­гүйд хүргэдэг учраас сүү­лийн 20 жилийн хуга­цаанд на­мууд аль болох нэгдэж, эвсч ирсэн. Ард­чилсан нам гэхэд л арав гаруй намын нэгдэл. 2000 онд байгуулагдсан ИЗН-д гэ­хэд өнгөрсөн хугацаанд дөрвөн нам нэгдлээ. Нэг­дэж, нийлэх процесс бол байж л байдаг.

Гэхдээ бид нэгдэж нийллээ гэхэд на­рийн ширийнээ маш то­дорхой болгохгүй бол асуудал үүсдэг гэдгийг туршлагаа­раа мэддэг уч­раас хашир хандсан юм. Ногоон нам­тай бүтэц нь ямар байх юм, нэрээ яах юм, дарга нь хэн юм гээд маш на­рийн ярилцаж, намынхаа шат шатны ху­ралдаа­нуу­даар шийдэж, нэгдэх гэ­рээнд гарын үсэг зурсан. Тэгээд оны эхний улиралд хоёр нам их хур­луудаа хийж, нэгдэх сана­лыг хэ­лэлцүүлэхээр бол­сон. Ма­най намын хувьд олон­хиороо нэгдэхийг зөв­шөөр­сөн. Эсэргүүцсэн хүмүүс байсан ч цөөн­хийн­хөө үгийг сонсоод олонхийнхоо шийдвэрийг дагаад явдаг ардчиллын зарчмаар асуудалд хан­даж байсан.

-Харин нөгөө намын чинь хувьд ингэж чадаа­гүй байсан юм биш үү?


-Би манайхтай ади­лаар асуудлаа ярилцсан гэж ойлгож байгаа. Бас цөөнх ч байсан биз. Гэх­дээ намынхаа дүрмээр, Улс төрийн намуудын ту­хай хуулиар асуудлаа яриад явахын оронд ха­дуу­раад явчихаж байгаа нь харамсалтай санагдаж байна.

-Заримынх нь хэлж байгаагаар гадныхны захиалгаар танайхан Ногоон намыг үгүй бол­гох гэж ийм алхмыг эх­лүүлсэн гэж байгаа шүү дээ?

-Нэгдэх тухай саналыг анх Ногоон намын зүгээс гаргасан. Бид саналыг нь судалж үзээд хариугаа гаргасан. Түүнээс бус ха­дуурч байгаагаар нь хэрэв бид тийм бодол санаатай  байсан бол эхлээд тэр саналыг гаргах байсан байлгүй. Гэтэл биднийг гадаадынхны гар хөл болж байгаа мэтээр яри­хад хариу хэлэх ч үг ол­дохгүй байна. Тийм юм гэж юу байхав, тэгж хадуурч болохгүй ээ.

-Таныг "Рио Тинто" компанид ажиллаж байс­ныг онцолж бай­гаа...

-Би 1996-1998 онд "Рио Тинто" компанид ажил­лаж, дараа нь өөрийн­хөө хайгуул хийх төлөөлөгчийн газраа нээж байсан нь үнэн. Тухайн үедээ Кембрижийн их сур­­­гуульд докторын зэрэг хамгаалж, дэлхийн томоо­хон уул уурхайн компанид ажиллах болсондоо ба­хархаж байсан, одоо ч бахархдаг. Одоо "Майк­рософт", "Эппл" компанид монгол залуучууд ажил­лаж байгааг бахархалтай хэрэг гэдэг шиг тухайн үедээ сайхан л хэрэг бай­сан. Гэхдээ аль арван тав, зургаан жилийн өмнө ажил­лаж байсан компа­нитай одоо холбож ярих нь утгагүй юм. Одоо ч гэсэн хувь ногдол авдаг гэж бай­гаа нь ямар ч үндэсгүй.

-Та тэндээс хувь ху­вьцаа авч байсан то­хиол­дол бий юу?

-Энэ компани ажилт­нууд­даа арван гурав дахь сарын цалиндаа хувьцаа өгдөг байсан. Би хоёр жил ажиллах хугацаандаа 2000 орчим ам.долларын хувьцаатай байсныгаа 2000 онд бил үү дээ зар­чихсан. Түүнээс хойш на­дад ямар ч хувь, хувьцаа гэж байсангүй. Үүнийг албан ёсоор хэлж байна. Тэгэхгүй бол бүр хадуу­раад худлаа зөрүү яриад явчих юм.

Нийлж нийлэхтэй хол­боотой асуудал маань сүүлдээ өөр зүйл рүү ин­гээд ха­лиад явчихаж бай­на. Нийлж нэгдэнэ гэдэг бол эрүүл үзэгдэл шүү дээ. Бид өнөөдөр нэг нэг намаа­раа, ганц ганц суу­далтай байхын оронд аль болох нийлээд бүлэг бай­гуулах хэмжээнд суудал­тай байж, бодлого ярьдаг, санаагаа оруулдаг бай­маар байна шүү дээ. Уг нь бидний аль аль нь 2008 оны сонгуулиар бүлэг бай­­гуулах хэмжээний са­налыг сонгогчдоосоо авч чадсан нам. Манай нам 76 бус 38 хүнийг дэвшүүлж, 126 000 сонгогчийн сана­лыг авсан. Энэ нь хувь тэнцүүлж үзвэл сонгогч­дын 11 хувь буюу найман суудал гэсэн үг. Ногоон намын эвссэн Иргэний эвсэл ч гэсэн арваад ху­вийн санал авсан юм би­лээ. Пропорциональ буюу хувь тэнцүүлсэн хувил­бараар тооцоход шүү дээ. Аль болох хүчээ нэгтгэж сонгогчдынхоо санал бод­лыг төрийн бодлогод тусгуулж чаддаг хүчтэй болохын төлөө нэгдэхийн оронд байгаа нэгийгээ хэмлээд байвал бид цаа­шаа явахгүй.

-Дэлхийн ногоон­тууд бусадтай нэгддэг­гүй, тэгээд ч ногоонтны үзэл, Иргэний зориг на­мын үзэл баримтлал хоёр өөр чигийнх гэж байгаа дээр та юу хэлэх вэ?

-Одоо дэлхийн улс төрийн намууд баруун, зүүн гэлтгүй бүгд ногоорч байна. Угаасаа байгаль орчиндоо ээлтэй, халгүй байх бодлого баримталж байна. Манай нам анх байгуулагдахдаа баруун төвийн нам хэмээн бай­гуулагдаж байлаа. МАХН зүүний, АН баруун чиг­лэлийн нам гэгддэг ч сүү­лийн жилүүдэд бүхий л намууд халамж, амлал­тын мөнгө гэцгээн зүүн рүү хуйларч байна шүү дээ. Энэ тохиолдолд төвийн чиг баримжаатай манай нам баруун талд их тод харагдаж байх шиг байна л даа.

-Та нартай албан ёс­ны хэлэлцээр яригдаж байх энэ үед намд нь асуудал гарсанд Д.Энх­бат дарга юу гэж хэлж байх юм?


-Бид асуудлаа дотоод­доо тодорхой болгоё гэж байсан. Бид бол асуудлыг хүлээцтэй бас анхаа­рал­тай ажиглаж байгаа. Тэд­ний хурлын тогтоол, про­токолтой танилцсан. Яг манайхтай адил дороо­соо журмаараа явсан юм билээ. Миний ойлгосноор нэгдэх процессийг 80 ор­чим хувь нь дэмжсэн, 20 орчим нь цөөнх болсон. Тийм л юм билээ. Гэхдээ цөөнх нь байр сууриа хүчтэй илэрхийлж байгаа.

Манай намын хувьд хэзээнээс эвслийн хий­гээд нэгдэх аливаа гэрээн­дээ тууштай байдаг. Тэр зарчмаараа энэхүү хийсэн гэрээндээ тууштай байна. Энэ нам дотроо ойлгол­цоод асуудлаа ярина гэх нь үү, олонхийн шийдвэр энэ гэх нь үү хойшлуулна гэх нь үү. Шийдвэрт нь хүндэтгэлтэй хандана.

-2008 оны сонгуульд МНН нь Соцдек хийгээд Иргэний намтай Иргэний эвсэл болж оролцсон. Тэгэхээр энэ эвсэл 2012 он хүртэл хүчинтэй бай­тал дараагийн нэгдлийг ярих нь утгагүй гэж бай­гаа. Үүн дээр та юу хэ­лэх вэ?

-Аливаа нам хүчинтэй эвсэл болж орсон нам хүчин дараагийнхтай нэг­дэж болохгүй гэсэн хуу­лийн зүйл, заалт байхгүй. 2000 онд манайд яг үүнтэй адил асуудал өрнөж, Дээд шүүх хүртэл явж уг асуу­дал тодорхой болж бай­сан учраас би тодорхой хэлж байгаа юм. Тиймээс МНН-ыг эвсэлд орж бай­сан учраас одоо нэгдэж болохгүй гэж хэлэх бо­ломж­гүй. Тэгээд ч манай хоёр нам 2000 оны сон­гуульд нэгдэж орж бай­сан хуучин туршлага­тай хү­мүүс. 2000 оны сон­гуульд ИЗН, МНН хамтдаа нэг­дэж байсан. Тэр үед Но­гоон намын дарга нь Д.Басан­дорж байсан.                                                                                    

-2000 онд танай намд Монголын төлөө нам, Орон нутгийн хөгжлийн нам гээд хоёр ч нам нэг­дэж байсан. Дараа нь Монголын Бүгд найрам­дах нам, сүүлд Үндэс­ний Эв нэгдлийн нам гээд олон нам нэгдэж байжээ. Бүгд татан бууг­даад нэгдэж байсан. Үүнд ногоон намынхан эвгүйцээд байгаа юм биш үү?


-Нэгдэнэ гэдэг нь на­маа татан буулгаад нөгөө намд нийлж, нийлнэ гэ­хээр хоёр нам аль аль нь намаа татан буулгаад ши­нээр нам байгуулж бүрт­гэлд шинээр бүртгэгдэхийг хэлж байгаа юм. Манай нам анх байгуулагдахдаа аль нэг намд нэгдэхгүй талаар дүрэмдээ тусгасан байдаг. Тиймээс нэгдэж байгаа тохиолдолд дан­даа манай намд нэгдэж ирсэн нь үнэн. МНН, ИЗН бол Дээд шүүхийн бүрт­гэлд гурав ба дөрөвт би­чигддэг намууд. Аль нь ч алиндаа нэгдсэн адилхан гуравт л бичигдэнэ. Үүнд чанарын ялгаа байхгүй. Энэ бол техникийн л асуу­дал. Нийлээд нэг нам бо­лоод жагсаалтын сүүлд бичигдэхийн оронд нэгдье гэдэг дээр санал нийлсэн. Мөн харилцан ярилцаж, намын дарга, туг бэлгэ тэмдгээ хэрхэх вэ гэдгийг ярьсан байгаа. Хэрэв тэд дотооддоо санал нийлэх­гүй үүн дээр ингэе гээд саналаа оруулаад ирвэл бид нам дээрээ ярилцаад харилцан ойлголцоход болохгүй юм байхгүй. Би ямар ч байсан намууд нэгдэж нийлж байж л ураг­шилна гэдгийг нэгэнт ойл­госон, бидний алтан зар­чим энэ учраас үүнийгээ биелүүлэхийн төлөө буулт, эрсдлийг хүлээн авч болно гэж үздэг.

-Та энэ намыг бай­гуулагдсан цагаас хойш тасралтгүй даргыг нь хийж байгаа. Харин энэ удаад Д.Энхбатад на­мын даргын суудлаа өгөхийг хүлээн зөв­шөөр­сөн нь намуудын нэгд­лийг чухалчилсандаа гэж ойлгож болох уу?

-Тийм ээ. Том зорил­гоо харж байгаа хэрэг шүү дээ. Хоёр нам нэгдээд нэг нэг суудлаа хоёр болгох гээд байгаа хэрэг биш шүү дээ. Хүчтэй гурав дахь хүчин бий болгох нь чухал

-БНН танайхтай нэг­дээд бөөн хэл ам болж өрх тусгаарлаж байсныг одоо ч хүмүүс ярьдаг. Сүүлдээ ИЗН-тай нэгд­вэл дэмий гэдэг ойл­голт төрсөн юм биш үү?

-Бид олон асуудал дээр санал нэгдэж байсан ч санал нэгдээгүй нэг асуу­дал байсан. Бид 2004 оны сонгуульд эвсч орох­той Б.Жаргалсайхан санал нийлээгүй. Бид хэзээнээс нэгдэж нийлж байж ам­жил­тад хүрнэ гэж үздэг. Харин Б.Жаргалсайхан "Эх орон-Ардчилал эв­сэл"-ийг дэмжээгүй. Энэ бол байдаг л асуудал. Гэхдээ Б.Жаргалсайхан өөрөө хүчтэй бие хүн, улстөрч байсан учраас уг зөрчил их том болж ха­рагдсан. Сүүлдээ их том зөрчил шиг харагдаж хү­мүүсийн ой тойнд үлдсэн байх. Түүнээс бол эвсч нэгдэх бол байдаг л асуудал. АН бол арван хоёр гурван намын, манай нам нийтдээ таван намын нэг­дэл. МАН-д намууд нийлж нэгдэж байсан. Пар­ламентад байсан бүх намууд хоорондоо нийлж, нэгдэж Засгийн газар бай­гуулж байсан. Хоорондоо нэгдэж хам­тарч байгаагүй ганц ч нам байхгүй. Угаа­саа сонгуу­лийн тогтолцоо нь ийм байхыг шаарддаг, ийм байдал руу түлхдэг. Тэгэх­гүй бол амжилтад хүрдэг­гүй.

-Ер нь өөр үзэл бо­долтой хүмүүсийг нам­даа нэгтгэх аюултай биш үү. 2009 оны Ерөн­хийлөгчийн сонгуулийн өмнөхөн танайхтай Үн­дэсний эв нэгдлийн нам нэгдэж, хэнийг дэмжих вэ гэдэг дээр асуудал үүсч фракцууд зөрчил­дөж байгаа нь анзаараг­даж байсан?

-Хэцүү зүйл байлгүй яахав. Тэр үед би амар­жаад эзгүй байсан ч бүх мэдээллийг авч байсан.  Гэхдээ хэцүүгээс нь айгаад нэгдэж эвсэхгүй байх боломжгүй. Том зо­рилгоо бодоод нэгдэхээс аргагүй. Улс төрийн өнөө­гийн ма­шин нэгдлийг л шаардаж байна. Энэ бол ИЗН-ын ч асуудал биш. Анх  бид том итгэл үнэм­шил, улс тө­рийн турш­лагагүй байдал, сэтгэлийн догдлолоор на­маа бай­гуулаад явсан. Бас байнга дэмжигчдийн хувь тоо өс­сөөр ирсэн ч нэг, хоёр суудлаас хэтрэх­гүй бай­на. Энэ өнөөх тог­тол­цоо­той холбоотой. Тий­мээс на­мууд нэгдэж нийлж байж л амжилтад хүрэх юм бай­на гэдгийг хатуу ойл­госон.

Улс төрийн гурав дахь хүчин өнгөрсөн 20 жилийн хугацаанд бүрэлдэж бий болж чадаагүй нь хоёр намыг дэмждэг сонгуу­лийн тогтолцоотой шууд холбоотой. Улс төрийн бодит нөхцөл байдал ийм байхад бид нийлэхээс өөр аргагүй.

-Уучлаарай. Сүүлийн үед яригдаад байгаа зүй­лийг асуумаар байна л даа. ИЗН, НН нэгдэх эсэх нь асуудал биш ээ. Харин НН-ын эсрэг байр суурьтай хүмүүсийг Н.Энхбаяр өдөөж, ИЗН-ын цаана С.Баяр байгаа гэж бичигдэж байна. Өөрөөр хэлбэл энэ бол хоёр намын асуудал бус харин ах намын хоёр лидерийн зөрчил гэж байгаа дээр та юу хэлэх вэ. С.Баяр гишүүний экс эхнэр Х.Хулан танай на­мын гишүүн хэвээр бай­гаа юу?

-Х.Хулан 2000 онд анх ИЗН-ыг санаачлан бай­гуул­сан нь үнэн. Гэхдээ 2000 оны сонгуулийн да­раагаас намын үйл ажил­лагаанд идэвхтэй орол­цо­хоо больж, удалгүй на­маас гарсан. Манай на­мын үйл ажиллагаанд ерөө­сөө оролцдоггүй. За­рим хүмүүсийн цаана нэр бүхий хүмүүс байгаа гэсэн яриа гарч л байна. Би тэрийг нь харсан биш яаж мэдэхэв. Гэхдээ сүүлийн үед МАН-ын дотоод зөр­чил хэнд ч ил байгаа. Магадгүй тэрийг анхаар­лын төвөөс гаргаж, бидэн рүү чиглүүлэх гэж энэ асууд­лыг дэвэргэж бай­гааг үгүйсгэх аргагүй. Гэх­дээ нэгдэнэ нийлнэ гэсэн том зорилго тавьж, араа­саа залуучуудыг, итгэл үнэмшил нэг байгаа хү­мүүсийг дагуулна гэж зо­рихын оронд дотроо бай­гаа явган хэрүүлээс болж энэ асуудал зогсоно гэвэл харамсалтай л юм. Би­дэнд эрх барьж байгаа намын болохгүйг хэлж, сөрөг хүчний ажлаа хийх том даалгавар байна. Гэ­тэл том даалгавраа хий­хийн оронд ингэж дотроо муудалцах нь ёстой они­гоо л гэхээс өөр юу байхав дээ. Байгаа онохгүй л бай­на гэж хэлнэ.

"Монголын шилдэг нийтлэлчдийн клуб" танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй.
Нийтлэлийн архив